Năm 2026 là năm có nhiều điểm đáng chú ý về chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Việc xác định đúng mức tiền lương làm căn cứ đóng, tỷ lệ đóng và nhóm đối tượng tham gia là nội dung rất quan trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người lao động.
Theo quy định hiện hành, mức đóng bảo hiểm được xác định theo công thức:
Mức đóng bảo hiểm hằng tháng = Tiền lương làm căn cứ đóng × Tỷ lệ đóng bảo hiểm
Trong đó, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại doanh nghiệp, hộ kinh doanh không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng. Từ ngày 01/01/2026, mức lương tối thiểu vùng được áp dụng như sau: vùng I là 5.310.000 đồng/tháng, vùng II là 4.730.000 đồng/tháng, vùng III là 4.140.000 đồng/tháng và vùng IV là 3.700.000 đồng/tháng.
Như vậy, nếu người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh, mức lương đóng BHXH thấp nhất sẽ phụ thuộc vào địa bàn nơi đơn vị hoạt động. Ví dụ, nếu thuộc vùng I thì mức lương thấp nhất để đóng BHXH là 5.310.000 đồng/tháng.
Bên cạnh mức tối thiểu, mức lương tối đa làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc cũng có sự thay đổi. Từ ngày 01/7/2026, do mức lương cơ sở tăng lên 2.530.000 đồng/tháng, mức lương tối đa đóng BHXH bắt buộc tăng lên 50.600.000 đồng/tháng, tương đương 20 lần mức lương cơ sở. Trước thời điểm này, mức tối đa là 46.800.000 đồng/tháng.
Đối với người lao động Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động, tổng tỷ lệ đóng BHXH, BHYT, BHTN là 32%. Trong đó, người lao động đóng 10,5%, bao gồm 8% vào quỹ hưu trí, tử tuất; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 1,5% bảo hiểm y tế. Người sử dụng lao động đóng 21,5%, bao gồm 14% vào quỹ hưu trí, tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 3% bảo hiểm y tế.
Ví dụ, nếu người lao động có mức lương làm căn cứ đóng là 5.310.000 đồng/tháng, tổng số tiền bảo hiểm phải đóng là 1.699.200 đồng/tháng. Trong đó, người lao động bị trừ vào lương 557.550 đồng/tháng, còn người sử dụng lao động đóng 1.141.650 đồng/tháng.
Đối với người lao động nước ngoài, tổng tỷ lệ đóng là 30%. Trong đó, người lao động nước ngoài đóng 9,5%, gồm 8% vào quỹ hưu trí, tử tuất và 1,5% bảo hiểm y tế. Người sử dụng lao động đóng 20,5%, gồm 14% vào quỹ hưu trí, tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và 3% bảo hiểm y tế.
Một điểm mới đáng chú ý trong năm 2026 là nhóm chủ hộ kinh doanh cũng cần đặc biệt quan tâm đến nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc. Đối với chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, tỷ lệ đóng là 29,5% trên mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng. Tỷ lệ này gồm 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau, thai sản và 4,5% bảo hiểm y tế.
Ví dụ, nếu chủ hộ kinh doanh chọn mức lương làm căn cứ đóng là 2.530.000 đồng/tháng thì số tiền phải đóng là:
2.530.000 × 29,5% = 746.350 đồng/tháng
Nếu chọn mức lương làm căn cứ đóng là 5.310.000 đồng/tháng thì số tiền phải đóng là:
5.310.000 × 29,5% = 1.566.450 đồng/tháng
Như vậy, cần phân biệt rõ giữa mức lương tối thiểu vùng và mức tiền lương làm căn cứ đóng đối với từng nhóm đối tượng. Mức 5.310.000 đồng/tháng là lương tối thiểu vùng I áp dụng cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Còn đối với chủ hộ kinh doanh, mức đóng sẽ tính theo mức tiền lương làm căn cứ đóng mà chủ hộ lựa chọn trong khung quy định.
Ngoài ra, doanh nghiệp và người lao động cũng cần lưu ý rằng không phải mọi khoản thu nhập đều tính đóng BHXH. Một số khoản phụ cấp, hỗ trợ nếu được ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động có thể không phải tính đóng BHXH, chẳng hạn tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, nhà ở, giữ trẻ, nuôi con nhỏ, hỗ trợ sinh nhật, hỗ trợ khi người lao động có hoàn cảnh khó khăn do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp.
Có thể thấy, việc cập nhật mức đóng BHXH năm 2026 không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý mà còn giúp người lao động, chủ hộ kinh doanh chủ động hơn trong việc tính toán chi phí và quyền lợi an sinh. Trong bối cảnh chính sách bảo hiểm ngày càng mở rộng phạm vi bao phủ, việc nắm rõ mức đóng, tỷ lệ đóng và căn cứ đóng là điều cần thiết để tránh kê khai sai, đóng thiếu hoặc phát sinh truy thu trong quá trình tham gia bảo hiểm.
